sudo ile yönetici yetkisini ödünç almak

root parolasını paylaşmadan birine tek bir yönetici işi yaptırmanın yolunu öğrenirsin: sudo’nun bir komutu başka bir kimlikle çalıştırmasını, kural defterini (/etc/sudoers ve /etc/sudoers.d), kimin neye izinli olduğunu (sudo -l), dar bir kural yazıp visudo ile denetlemeyi ve sudo kayıtlarını okumayı; sonunda kayıtlardan root kabuğu açan hesabı ve ona bunu sağlayan tehlikeli kuralı kendin bulup kaldırırsın.

Seviye 101 · 50 dk

Destek ekibinden Mert bir müşteri şikâyetini incelemek için sipariş denetim kaydını okumak istiyor. Kayıt yalnızca root’a açık. Kolay ama yanlış çözüm: Mert’e root parolasını vermek. O zaman Mert her şeyi yapabilir, kayıtlarda yalnızca "root" görünür ve Mert işten ayrıldığında parolayı herkes için değiştirmek gerekir.

Doğru çözümün adı sudo: "bu kişi, şu tek komutu, yönetici yetkisiyle çalıştırabilir" demenin yolu. Benzetme: binanın ana anahtarını (root parolası) kopyalayıp dağıtmazsın; görevliye yalnızca arşiv odasını açan bir ziyaretçi kartı verirsin ve kartın her kullanımı deftere yazılır. Yetki ödünç verilir, sınırlıdır ve iz bırakır.

Bu derste terimleri sırayla göreceksin: sudo (bir komutu başka bir kullanıcının kimliğiyle çalıştıran program), sudoers (kimin neyi çalıştırabileceğini yazan kural dosyası), visudo (kural dosyasını denetleyen araç) ve en az yetki ilkesi (herkese yalnızca işine yetecek kadar yetki vermek).

İlk üç adımda komutlar hazır ("Terminale yaz"); ortadaki adımlarda komutu görür, elle yazarsın; son iki adımda yalnızca hedef vardır. Hesap adları, kayıtlar ve hatalı kural her labda farklıdır.

Bu derste ne yapacaksın

Sorun: Mert kaydı okuyamıyor
sudo: tek komutu başka bir kimlikle çalıştır
Kural defteri: /etc/sudoers
Kim neye izinli? sudo -l
Dar bir kural yaz ve denetle
Kuralı doğrula; labın sınırını gör
Taslakları kurmadan önce denetle
sudo iz bırakır: kayıt dosyası
Kayıtlarda root kabuğu açan kim?
Tehlikeli kuralı bul ve kaldır
Kısa sınav

Kazanacağın beceriler

Bir ayarı başka kullanıcı olarak denemek (su -c)
İzin dizisini okumak (rwxr-x---)
sudo ile bir komutu başka bir kimlikle çalıştırmak (sudo, sudo -u)
Kural defterini okumak: /etc/sudoers ve /etc/sudoers.d
sudo -l ile kimin neye izinli olduğunu görmek
En az yetkiyle dar bir sudo kuralı yazmak
visudo -c ile sudo kurallarını denetlemek
sudo kayıtlarını okumak: kim, kimin adına, neyi çalıştırdı
Satırları süzmek ve saymak (grep, grep -c)
Kısa ve kesin bir bulgu yazmak
Tehlikeli sudo kurallarını (NOPASSWD: ALL) bulup kaldırmak
Kanıtı zamanı ve izinleriyle saklamak (cp -p)

← Hesap yönetimi: useradd, passwd, usermod ve userdel · Linux’a hızlı başlangıç · Bitirme görevi: yeni çalışana güvenli hesap ve klasör hazırla →

Ücretsiz başla