Linux’a hızlı başlangıç
Kısa ve yoğun bir turla Linux sunucuda dosya, izin ve hesap yönetiminin temellerini ilk günden kendin uygularsın.
Seviye 101 · 13 ders · 12 pratik lab
Dersler
İlk adımlar
- İlk lab: terminali aç, sunucuyu tanı: Lab makinesine bağlanır, ilk komutlarını yazar ve hangi sunucuda, hangi dizinde çalıştığını görürsün.
- Kimliğini öğren: whoami, id ve groups: whoami, id ve groups ile hangi kullanıcı olduğunu ve hangi gruplara üye olduğunu okursun; yetkiler buradan başlar.
- Kısa görev: sunucunun ve hesabının kimlik kartını çıkar
Dosyalar ve klasörler
- Dizinlerde gezinmek: pwd, cd ve ls: pwd, cd ve ls ile nerede olduğunu bilir, klasörler arasında geçer ve gizli dosyaları da görürsün.
- Dosya işlemleri: mkdir, cp, mv ve rm: Klasör açar, dosya kopyalar, taşır, yeniden adlandırır ve yanlışlıkla silmeye karşı güvenli alışkanlıklar edinirsin.
- İçeriği okumak ve karşılaştırmak: cat, less ve diff: cat ve less ile dosya okur, diff ile iki sürüm arasında hangi satırın değiştiğini tek bakışta bulursun.
- Kısa görev: değiştirilmiş yapılandırma dosyasını bul: Yedekle karşılaştırarak bir sunucu ayar dosyasında izinsiz yapılan değişikliği bulur ve kanıtıyla raporlarsın.
İzinler ve sahiplik
- Dosya izinleri: okuma, yazma, çalıştırma ve chmod: ls -l çıktısındaki izinleri okur, chmod ile kimin okuyup yazabileceğini ihtiyaca göre daraltırsın.
- Sahipliği değiştirmek: chown ve chgrp: chown ve chgrp ile bir dosyanın sahibini ve grubunu değiştirir, ekip klasörlerini doğru kişilere bağlarsın.
- Kısa görev: herkese açık kalmış ekip klasörünü kapat: Herkesin yazabildiği bir ekip klasörünü bulur, izin ve sahipliği düzeltip yalnızca ekibin erişmesini sağlarsın.
Hesap yönetimi
- Hesap yönetimi: useradd, passwd, usermod ve userdel: Yeni kullanıcı açar, parola belirler, gruba ekler ve artık gerekmeyen hesabı güvenle kaldırırsın.
- sudo ile yönetici yetkisini ödünç almak
- Bitirme görevi: yeni çalışana güvenli hesap ve klasör hazırla: Yeni bir çalışan için hesap, grup, kişisel klasör ve doğru izinleri baştan sona kendin kurarsın.
Pratik lablar
- Sunucunun kimlik kartını çıkar: Sunucunun adını, çekirdek sürümünü ve oturum açtığın hesabın gruplarını bulup cevap dosyasına yaz.
- Sunucuda kimler oturum açmış, bul: Şu an oturumu açık kullanıcıları ve bağlandıkları terminalleri listeleyip en uzun süredir bağlı olanı cevap olarak gir.
- Yanlış gruba eklenmiş hesabı yakala: Ekip listesiyle id çıktılarını karşılaştır ve yetkisi olmadığı halde yönetici grubunda olan hesabı cevap olarak gir.
- Yedekten farklı olan dosyayı bul: Yapılandırma klasörünü yedeğiyle karşılaştır ve içeriği değişmiş tek dosyanın adını cevap olarak gir.
- Karışmış proje klasörünü düzene sok: Dağınık dosyaları mkdir, mv ve cp ile verilen klasör şemasına taşı ve fazladan kopyaları sil.
- Gece değişen satırı bul ve geri al: diff ile dünkü kopyaya göre değiştirilmiş satırı bul ve yapılandırma dosyasını eski haline döndür.
- Kişisel notları başkalarına kapat: Ev dizinindeki notlar dosyasının izinlerini yalnızca sahibinin okuyup yazabileceği şekilde ayarla.
- Çalışmayan betiğe çalıştırma izni ver: Permission denied hatası veren bakım betiğinin sahibini ve izinlerini düzelt, betik ekip grubu tarafından çalıştırılabilsin.
- Herkese açık kalmış ekip klasörünü kapat: Muhasebe klasörünü ve içindeki tüm dosyaları sahibi ve grubu doğru, diğerlerine kapalı olacak biçimde düzelt.
- Stajyer için hesap aç: Ev dizini ve bash kabuğu olan bir stajyer hesabı oluştur, ilk girişte parola değiştirmesini zorunlu kıl.
- Ayrılan çalışanın hesabını kapat: Ayrılan çalışanın hesabını kilitle, sudo grubundan çıkar ve ev dizinini arşivleyip hesabı sil.
- Yeni çalışana yalnızca bir yönetici komutu ver: Yeni çalışanın sudo ile yalnızca web servisini yeniden başlatabilmesini, başka hiçbir komutu çalıştıramamasını sağla.
Kurs hakkında
Bu kurs, Linux’u hiç kullanmamış ve hemen elini klavyeye koymak isteyenler için kısa ve yoğun bir başlangıçtır. Her derste gerçek bir Linux sunucusunda çalışırsın: kim olduğunu öğrenir, dizinlerde gezinir, dosya oluşturur ve karşılaştırır, izinleri ve sahipliği düzenler, kullanıcı hesabı açarsın.
Kurs sekiz anlatımlı lab ile üç görevden oluşur. Görevlerde yardım yoktur: değiştirilmiş bir yapılandırma dosyasını bulur, herkese açık kalmış bir ekip klasörünü kapatır ve yeni bir çalışan için güvenli hesap ve klasör hazırlarsın. Her labda değerler rastgele üretilir; ezber değil, komutun sonucunu okumak işe yarar.
Ne öğreneceksin
- whoami, id ve groups ile oturumun kimliğini ve gruplarını okumak
- pwd, cd ve ls ile dizin ağacında yolunu bulmak
- mkdir, cp, mv ve rm ile dosya ve klasör yönetmek
- cat, less ve diff ile içeriği okumak, iki dosyanın farkını bulmak
- İzinleri harfli ve sayısal gösterimle okumak, chmod ile değiştirmek
- chown ve chgrp ile dosya sahipliğini düzenlemek
- useradd, passwd, usermod ve userdel ile hesap açmak, kilitlemek ve kaldırmak
Kimler için
Linux’a ilk kez başlayanlar ile birkaç komut görmüş ama sırayla, uygulayarak öğrenmek isteyenler için. Ağ, paket yönetimi, servisler ve kabuk betikleri bu kursun dışındadır; onlar Linux yolunun sonraki kurslarında anlatılır.
Ön koşullar
Ön bilgi gerekmez. Klavye kullanabilmek ve bir tarayıcı yeterlidir.
Lab ortamı
Dersler, tarayıcında açılan sana özel bir Kali Linux terminalinde geçer. Kurulum gerekmez; lab her derste temiz başlar.
Sık sorulan sorular
- Linux’u hiç kullanmadım, bu kurs bana uygun mu?
- Evet. İlk ders ortamı ve terminali tanıtır; her komut önce anlatılır, sonra sen yazarsın. İlk adımlarda yazman gereken komut gösterilir, sonraki adımlarda yardım azalır.
- Bilgisayarıma Linux ya da sanal makine kurmam gerekir mi?
- Hayır. Her ders tarayıcında açılan, sana özel bir Linux makinesinde geçer. Kurulum yoktur.
- Görevler anlatımlı derslerden nasıl farklı?
- Görevde adım adım komut verilmez; yalnızca hedef vardır. İki denemede takılırsan çözüm açılır.
- Bu kurstan sonra hangisine geçmeliyim?
- Linux temelleri kursu aynı konuları derinleştirir: yardım almak, yönlendirme ve borular, süzme, değişkenler ve dosya düzenleme.