Paketler ve depolama: apt, dnf, LVM, tar
apt ve dnf ile yazılım, diskler, bölümler ve bağlama.
Seviye 201 · 25 ders · 27 pratik lab
Dersler
Paketler
- Paket yöneticileri: apt ve dnf: apt ve dnf gibi paket yöneticilerinin yazılımı nasıl getirdiğini ve imzalı depolardan kurmanın neden güvenlik açısından önemli olduğunu anlarsın.
- Kurmak, kaldırmak ve güncellemek: Paket kurmayı, kaldırmayı ve güncellemeyi öğrenir, kullanılmayan paketleri temizleyerek sistemi küçük tutmanın neden güvenli olduğunu görürsün.
- Depolar ve sources.list: Yazılım depolarının ne olduğunu, sources.list dosyasını okumayı ve güvenilmeyen depo eklemenin riskini anlarsın.
- RPM sorguları: bir dosyanın hangi pakete ait olduğu: RPM sorgularıyla bir dosyanın hangi pakete ait olduğunu ve bir paketin dosyalarının değiştirilip değiştirilmediğini kontrol etmeyi öğrenirsin.
- DNF geçmişi ve yerel depo: DNF geçmişinden neyin ne zaman kurulduğunu görmeyi, işlemi geri almayı ve kendi yerel deponu kurmayı öğrenirsin.
- Kaynak koddan yazılım derlemek: configure, make, install: Bir yazılımı kaynak kodundan derleyip bağımlılıklarını çözebilir ve kaldırmanın neden zor olduğunu görebileceksin.
- Paylaşılan kütüphaneler: ldd ve ldconfig: Bir programın hangi kütüphanelere ihtiyaç duyduğunu ldd ile görüp eksik kütüphane hatasını ldconfig ile çözebileceksin.
- Paket bütünlüğünü doğrulamak: rpm -V ve debsums: rpm -V ve debsums ile kurulu dosyaların değiştirilip değiştirilmediğini denetleyip şüpheli sapmaları belirleyebilirsin.
- Kısa görev: değiştirilmiş paket dosyasını bul ve paketi onar
Diskler ve birimler
- Bloklu aygıtlar ve bölümler: lsblk: lsblk ile diskleri ve bölümleri listelemeyi, bir sistemde depolamanın nasıl düzenlendiğini okumayı öğrenirsin.
- Bölüm tabloları: MBR, GPT ve fdisk ile parted: Yeni bir diske fdisk ve parted ile bölüm oluşturup silebilir, MBR ile GPT arasındaki farkı açıklayabileceksin.
- Dosya sistemi oluşturmak ve denetlemek: mkfs, fsck: ext4 ve XFS dosya sistemi kurup UUID ve etiketini görebilir, bozulmuşsa fsck ile denetleyebileceksin.
- Bağlamak ve /etc/fstab: Bir diski dizin ağacına bağlamayı ve /etc/fstab ile açılışta otomatik bağlanmasını sağlamayı, hatalı bir satırın açılışı nasıl bozabileceğini öğrenirsin.
- Takas alanı: bölüm ve dosya ile: Takas bölümü veya dosyası oluşturup etkinleştirebilir ve kalıcı olması için fstab’a ekleyebileceksin.
- Disk kullanımı ve inode: df, du, find: df, du ve find ile diskin neden dolduğunu bulmayı ve dosya sayısı sınırı olan inode kavramını anlamayı öğrenirsin.
- Silinmiş ama yer tutan dosyalar: lsof ile diski geri kazanmak: df ile du arasındaki farkı lsof ile çözüp açık bir süreç yüzünden boşalmayan alanı güvenle geri kazanabilirsin.
- LVM: fiziksel ve mantıksal birimler: LVM'in fiziksel birimleri tek havuzda toplayıp esnek mantıksal birimler sunduğunu ve bunları nasıl oluşturacağını öğrenirsin.
- Mantıksal birimi çalışırken büyütmek: Dolmak üzere olan bir mantıksal birimi, hizmeti kesmeden büyütmeyi ve dosya sistemini buna uyduracak adımları öğrenirsin.
- mdadm ile yazılım RAID: mdadm ile ayna (RAID 1) dizisi kurup bir diskin arızalanmasını simüle ederek diziyi onarabileceksin.
- LUKS ile şifreli disk bölümü: Bir bölümü LUKS ile şifreleyip açabilir, kapatabilir ve parolayı kaybetmenin sonucunu açıklayabileceksin.
- Kısa görev: yeni diski LVM ile hazırla ve açılışta bağlansın
Arşiv ve yedek
- Arşiv ve sıkıştırma: tar, gzip, zip: tar, gzip ve zip ile dosyaları arşivlemeyi ve sıkıştırmayı, arşivin içeriğini açmadan listelemeyi öğrenirsin.
- Yedek, sağlama toplamı ve scp: Yedek almayı, sağlama toplamıyla yedeğin bozulmadığını doğrulamayı ve scp ile güvenli biçimde başka makineye kopyalamayı öğrenirsin.
- Veriyi sahiplik ve izinleriyle taşımak: cp -a, rsync -a ve tar: cp -a, rsync -a ve tar ile bir dizini başka hesaba ya da diske sahiplik, izin ve zaman damgalarını bozmadan taşıyabilirsin.
- Bitirme görevi: günlük yedek ve disk temizliği: Hayali bir şirketin lab sunucusu için her gün çalışan bir yedek betiği kurar ve diski dolduran eski dosyaları güvenle temizlersin.
Pratik lablar
- Dosyanın hangi paketten geldiğini bul: Sunucudaki şüpheli ikili dosyanın hangi pakete ait olduğunu paket sorgusuyla bul ve paket adını cevap olarak gir.
- Bozuk depo tanımını düzelt: Güncellemede hata veren kaynak listesindeki yanlış sürüm adı ve bozuk satırı düzelt, paket listesi yenilensin.
- Hatalı kurulumu işlem geçmişinden geri al: Servisi bozan paket güncellemesini işlem geçmişinde bul, geri al ve servis sürümünün eskiye döndüğünü doğrula.
- Değiştirilmiş paket dosyasını bul ve paketi onar: Paket bütünlük denetimiyle içeriği değişmiş dosyayı bul ve paketi yeniden kurarak özgün haline döndür.
- Paket dosyalarındaki değişiklikleri türüne göre ayır: Kurulu paketlerin tümünü doğrula, çıktıyı yorumlayarak beklenen yapılandırma değişikliklerini izni ya da içeriği değişmiş programlardan ayır ve yalnızca kuşkulu dosyaları raporla.
- Kurulu paketin imzasını ve kaynağını doğrula: Elle kurulmuş kuşkulu bir paketin imza anahtarını ve geldiği depoyu sorgula, depodaki sürümün sağlama toplamıyla karşılaştır, imzasız olanı güvenilir sürümle değiştir ve doğrulamanın temiz çıktığını göster.
- Yansılı dizinin durumunu oku: /proc/mdstat ve mdadm --detail çıktısından dizinin düzeyini, üye disklerini ve eşitlenmiş olup olmadığını bul ve cevap dosyasına yaz.
- İki diskle yansılı dizi kur: mdadm ile iki diskten RAID 1 dizi oluştur, biçimlendir ve yapılandırmayı kalıcı hale getir.
- Arızalı yansı diskini değiştir ve eşitlemeyi doğrula: Bir üyesi arızalanan yansıdan bozuk diski çıkar, yedek diski ekle ve yeniden eşitleme bitince dizinin temiz olduğunu göster.
- Eksik paylaşımlı kütüphaneyi bul: Başlamayan programın eksik kütüphanesini ldd ile bul ve adını cevap olarak gir.
- Özel dizindeki kütüphaneyi sisteme tanıt: /opt altına kurulan kütüphaneyi ldconfig yapılandırmasıyla tanıt ve program ortam değişkeni olmadan çalışsın.
- Kaynaktan derlemeyi /usr/local altına kur: Kaynak arşivini configure, make ve make install ile özel önek altına kur, eksik başlık dosyası hatasını çöz.
- Sunucunun disk ve bölüm haritasını çıkar: lsblk ve blkid ile disklerin, bölümlerin, dosya sistemlerinin ve bağlama noktalarının tablosunu çıkar.
- Yeni diski bölümle, biçimlendir ve bağla: Boş diske GPT tablosu ve tek bölüm oluştur, ext4 ile biçimlendir ve açılışta bağlanacak şekilde ayarla.
- Bağlanmayan dosya sistemini denetle ve onar: Hata verip bağlanmayan veri bölümünü bağlamadan fsck ile onar ve kurtarılan dosyaların yerini raporla.
- fstab'daki aygıt adını UUID ile değiştir: Disk sırası değişince bağlanmayan bölümün fstab satırını UUID kullanacak şekilde düzelt ve mount -a ile doğrula.
- Belleği tükenen sunucuya takas dosyası ekle: Doğru izinlerle bir takas dosyası oluştur, etkinleştir ve yeniden başlatmada da kalıcı olmasını sağla.
- Hatalı fstab satırı yüzünden açılmayan sunucuyu kurtar: Olmayan bir diski bekleyerek kurtarma kipine düşen sunucuda hatalı fstab satırını bul, nofail ile düzelt ve normal açılışı doğrula.
- Boş alan varken dolu görünen diski çöz: df yer gösterdiği halde dosya oluşturulamayan bölümde inode'ları tüketen dizini bul ve cevap olarak gir.
- Silinmiş ama hâlâ yer kaplayan dosyayı bul: du ile görünmeyen yeri kaplayan, silinmiş ama açık dosyayı lsof ile bul ve süreci durdurmadan alanı geri kazan.
- Günlük yedek ve disk temizliği kur: Uygulama verisini tarihli arşive yedekleyen, yedi günden eski arşivleri ve geçici dosyaları silen betiği yaz ve zamanla.
- Yeni diski LVM ile hazırla ve açılışta bağla: Boş diskten fiziksel birim, birim grubu ve mantıksal birim oluştur, biçimlendir ve fstab'a ekle.
- Dolan mantıksal birimi çalışırken büyüt: Dolmak üzere olan mantıksal birimi ve dosya sistemini servis durdurmadan gruptaki boş alanla büyüt.
- Hassas veri için şifreli birim hazırla: Boş bölümü LUKS ile şifrele, aç, biçimlendir, bağla ve kapatıldığında verinin okunamadığını göster.
- Arşivden yalnızca bir dizini çıkar: Büyük tar.gz arşivinin içeriğini listele ve yalnızca istenen yapılandırma dizinini hedef konuma çıkar.
- Aktarılan yedeğin bütünlüğünü doğrula: Arşivlerin özetlerini verilen özet dosyasıyla karşılaştır ve bozuk aktarılan dosyayı cevap olarak gir.
- Veriyi sahiplik ve izinleriyle yeni diske taşı: Uygulama dizinini sahiplik, izin, bağlantı ve zaman damgalarını koruyarak yeni bölüme taşı ve farkın sıfır olduğunu doğrula.
Kurs hakkında
apt ve dnf ile yazılım, diskler, bölümler ve bağlama.
Ne öğreneceksin
- Paketler
- Diskler ve birimler
- Arşiv ve yedek
Ön koşullar
Aynı yolun 101 düzeyindeki kurslarını bitirmiş olmak ya da o konuları biliyor olmak yeterlidir.
Lab ortamı
Dersler, tarayıcında açılan sana özel bir Kali Linux terminalinde geçer. Kurulum gerekmez; lab her derste temiz başlar.
Sık sorulan sorular
- Bu kurs benim düzeyime uygun mu?
- Kurs 201 düzeyindedir; daha düşük düzeydeki kursların konularını bildiğin varsayılır.
- Kurulum gerekir mi?
- Hayır. Her ders tarayıcında açılan sana özel bir lab ortamında geçer.
- Dersler nasıl işleniyor?
- Her ders 8 ile 10 adımdan ve bir kısa sınavdan oluşur. İlk adımlarda yazman gereken komut gösterilir, sonraki adımlarda yardım azalır; iki denemede takılırsan çözüm açılır.
- Ücretsiz deneyebilir miyim?
- Evet. Her kursun ilk üç dersi ücretsizdir.