Dosyalar ve diskler: inode, bağlama ve disk alanı
Bir dosyanın diskte nasıl durduğunu, bölüm, dosya sistemi ve bağlama noktası kavramlarını ve disk alanını takip etmeyi temelden öğrenirsin.
Seviye 101 · 16 ders · 18 pratik lab
Dersler
Dosya nasıl saklanır
- Bloklar ve inode: dosyanın adı ile içeriği ayrı yerde
- stat ile bir dosyanın kimliği
- Bağlantılar inode gözüyle
- Seyrek dosyalar: görünen boyut ve gerçek boyut
- Kısa görev: aynı içeriği gösteren iki adın bağını kanıtla
Diskler ve bölümler
- Disk, bölüm ve dosya sistemi: kitaplık benzetmesi
- lsblk ve blkid ile diskleri tanımak
- Dosya sistemi türleri: ext4, XFS, Btrfs, vfat
- Bağlama noktaları: tek ağaçta birçok disk
- Bağlama seçenekleri: ro, noexec, nosuid
- Kısa görev: sunucunun disk haritasını çıkar
Alan yönetimi
- df ile du farkı ve yanıltan durumlar
- Büyük ve eski dosyaları bulmak
- tmpfs, /tmp ve /var/tmp: geçici dosyalar nerede yaşar
- Disk kotalarına giriş
- Bitirme görevi: dolan diskin nedenini bul ve bir daha olmaması için önlem al
Pratik lablar
- İki adın aynı içeriği gösterdiğini kanıtla: Dizindeki dosyalar arasında aynı inode'u paylaşan sert bağlantıları stat ile bul ve çiftleri cevap dosyasına yaz.
- Görünen boyutu yanıltan seyrek dosyayı açıkla: ls ile dev görünen ama diskte az yer kaplayan dosyanın gerçek kullanımını bul ve seyrekliğini koruyarak kopyala.
- Silinen dosyanın diğer adını bul: Silindiği sanılan gizli raporun, bağlantı sayısından yola çıkarak dosya sisteminde kalan diğer adını inode numarasıyla bul.
- Dosyanın gerçekte ne zaman değiştiğini bul: stat ile dosyanın içerik, öznitelik ve erişim zamanlarını oku ve izinlerinin değiştirildiği anı cevap olarak gir.
- Kopyada kaybolan zaman damgalarını geri getir: Zaman damgaları korunmadan kopyalanmış rapor dosyalarının değiştirilme zamanlarını touch -r ile özgün dosyalardan aktar ve stat çıktısıyla eşleştiğini göster.
- Zaman damgalarından dosyanın öyküsünü çıkar: Değiştirilme zamanı elle geriye alınmış bir yapılandırma dosyasını, değiştirilme zamanı ile durum değişikliği zamanı arasındaki tutarsızlıktan yakala; bağlama seçeneğinin erişim zamanını nasıl etkilediğini de belirterek olayların sırasını yaz.
- Paylaşımda kimin ne kadar yer tuttuğunu bul: Ortak bölümdeki kullanıcı dizinlerinin boyutunu du ile ölç ve en çok yer tutan kullanıcının adını cevap olarak gir.
- Paylaşımda kullanıcıya disk kotası koy: Ortak bölümde kotayı etkinleştir, bir kullanıcıya yumuşak ve katı sınır tanımla ve sınırın aşılamadığını doğrula.
- df ve du farkını üç nedenle açıkla: Aynı sunucuda silinmiş açık dosya, ayrılmış bloklar ve gizli bağlama kaynaklı farkları tek tek ölçüp rapora yaz.
- Sunucunun disk haritasını çiz: lsblk ve blkid çıktısından her bölümün boyutunu, dosya sistemi türünü ve bağlandığı yeri tabloya dök.
- Yükleme dizinini noexec ve nosuid ile bağla: Yükleme bölümünü çalıştırma ve SUID kapalı olacak şekilde yeniden bağla ve betik çalıştırmanın engellendiğini göster.
- Bağlama noktasının altında gizlenen veriyi bul: df ile du arasındaki farkın nedenini, bağlı bölümün altında kalmış eski dosyaları ortaya çıkararak bul ve temizle.
- Disk imajını salt okunur bağla: Verilen disk imajını döngü aygıtıyla salt okunur bağla ve içindeki belgenin adını cevap olarak gir.
- USB bellek için doğru dosya sistemini seç: Hem Linux hem diğer işletim sistemlerinde okunması gereken imajı uygun dosya sistemiyle biçimlendir ve dört gigabayttan büyük dosya sınırını not et.
- Tam disk imajındaki bölümü bağla: Birden çok bölüm içeren disk imajında ikinci bölümü döngü aygıtıyla salt okunur bağla ve içindeki rapor dosyasının adını gir.
- Büyük ve eski dosyaları bul: Veri bölümünde altı aydır dokunulmamış en büyük beş dosyayı bul ve yollarını boyutlarıyla listele.
- Dolan tmpfs'in belleği tükettiğini göster: Belleğin neden azaldığını /dev/shm ve /tmp altındaki tmpfs kullanımından bul ve yer kaplayan dosyayı temizle.
- Diskin neden dolduğunu bul ve tekrarını önle: Diski dolduran günlüğü ve onu büyüten süreci bul, yer aç ve aynı sorunu önleyecek döndürme ya da kota ayarını ekle.
Kurs hakkında
Bir dosyanın diskte nasıl durduğunu, bölüm, dosya sistemi ve bağlama noktası kavramlarını ve disk alanını takip etmeyi temelden öğrenirsin.
Ne öğreneceksin
- Dosya nasıl saklanır
- Diskler ve bölümler
- Alan yönetimi
Ön koşullar
Ön bilgi gerekmez; kurs sıfırdan başlar.
Lab ortamı
Dersler, tarayıcında açılan sana özel bir Kali Linux terminalinde geçer. Kurulum gerekmez; lab her derste temiz başlar.
Sık sorulan sorular
- Bu kurs benim düzeyime uygun mu?
- Kurs başlangıç düzeyindedir; her terim ilk geçtiği yerde açıklanır.
- Kurulum gerekir mi?
- Hayır. Her ders tarayıcında açılan sana özel bir lab ortamında geçer.
- Dersler nasıl işleniyor?
- Her ders 8 ile 10 adımdan ve bir kısa sınavdan oluşur. İlk adımlarda yazman gereken komut gösterilir, sonraki adımlarda yardım azalır; iki denemede takılırsan çözüm açılır.
- Ücretsiz deneyebilir miyim?
- Evet. Her kursun ilk üç dersi ücretsizdir.